Rondje Middelaar
Wandelen in onze omgeving
Je rijdt het rustige Limburgse landschap in en plotseling doemt het dorp Middelaar op, klein en charmant, genesteld langs de Maas. Eeuwen geleden ontstond hier een nederzetting van boeren en ambachtslieden, die de rivier gebruikten als levendige handelsroute. Vandaag de dag fluistert de Maas nog steeds zijn verhalen van vroeger, terwijl fietsers en wandelaars rustig langs de oevers trekken.
Wandel je door het dorp, dan valt de Sint‑Lambertuskerk op, een baken van geschiedenis en gemeenschap. Hier komt het gevoel van eeuwenlange verbondenheid tot leven. Families die generaties lang hier woonden, terwijl het dorp altijd zijn rustige karakter behield.
Ondanks zijn kleine omvang biedt Middelaar een perfecte balans: de stilte van het platteland, gecombineerd met de nabijheid van steden als Nijmegen en Cuijk. Het is een plek waar je de tijd voelt vertragen, waar natuur, geschiedenis en rust elkaar ontmoeten, en waar je even helemaal uit het dagelijks leven kunt stappen. Middelaar nodigt uit tot ontdekken, wandelen, fietsen en vooral genieten van het eenvoudige, bijzondere leven langs de Maas.
De Gebrande Kamp.
Van kleiwinningsgebied tot levend landschap
Tussen de oude Steenfabriek Milsbeek en het dorp Middelaar ligt een bijzonder natuurgebied: De Gebrande Kamp. Wie er vandaag wandelt, ziet een afwisselend landschap van water, riet en open vlaktes. Maar achter deze rust gaat een geschiedenis schuil van hard werken, industrie en strijd tegen het water.
De oorsprong van De Gebrande Kamp ligt in de kleiwinning. Vanaf 1898, toen aannemer Coolen op deze plek een veldoven bouwde, werd hier op grote schaal klei gewonnen voor de productie van bakstenen en dakpannen.
Decennialang bepaalde de steenfabriek het ritme van het landschap.
Wat toen niemand kon voorzien, is dat juist deze ingrepen de basis zouden vormen voor een toekomstig natuurgebied. Door het afgraven van klei ontstonden plassen en laagtes die zich vulden met water, een ideale voedingsbodem voor nieuwe natuur. De steenfabriek bleef meer dan een eeuw actief en sloot uiteindelijk in 2008 haar deuren. Maar haar sporen zijn nog altijd zichtbaar.
Een tastbare herinnering aan deze tijd is het kleine bruggetje over de Tielebeek. Dit is het laatste overblijfsel van een smalspoorlijntje dat speciaal werd aangelegd voor het vervoer van klei. Tot in de jaren zestig reden hier nog wagons af en aan.
De Tielebeek zelf speelt een belangrijke rol in het gebied. Samen met de Kroonbeek zorgt deze beek voor de afwatering van onder andere het Koningsven en De Diepen. Uiteindelijk mondt de Tielebeek uit in de Maas, waardoor het gebied sterk onder invloed staat van waterstanden.
Die verbondenheid met het water is al eeuwenlang bepalend voor de omgeving. Een bijzonder voorbeeld daarvan was de Gèèstendiek.
Deze dijk werd rond 1920 door de inwoners van Middelaar eigenhandig opgeworpen. Hij had een dubbele functie: het beschermen van de uiterwaarden bij licht hoogwater én het waarschuwen van de bevolking bij dreigend overstromingsgevaar.
Wanneer het water steeg en de dijk begon over te lopen, klonk het door het dorp: “Heurde ’t, de Gèèstendiek löpt.” Dat was het teken dat de uiterwaarden onder water zouden komen te staan en dat plekken zoals De Kop, Huis te Middelaar en het veer onbereikbaar zouden worden.
In de zomer van 2017 onderging het gebied opnieuw een ingrijpende verandering. In het kader van het project “Stroomlijn”, uitgevoerd door Arcadis in opdracht van Rijkswaterstaat, werden bomen en struiken verwijderd, grond afgegraven en geulen aangelegd.
Ook de historische Gèèstendiek verdween hierbij uit het landschap. Voor veel inwoners van Middelaar voelde dit als een verlies. Niet alleen van een fysieke dijk, maar ook van een stuk cultureel erfgoed en een vertrouwd waarschuwingssysteem.
Vandaag de dag is De Gebrande Kamp een gebied waarin natuur, geschiedenis en water samenkomen. Wat ooit begon als een plek van industrie en kleiwinning, is uitgegroeid tot een levend landschap waarin verleden en heden nog altijd zichtbaar met elkaar verweven zijn.
Wie hier wandelt, loopt niet alleen door de natuur — maar ook door meer dan een eeuw geschiedenis.
Struinpad Milsbeek.
Natuur en geschiedenis langs de Tielebeek
De Tielebeek ontstaat als de “Molenbeek” ter hoogte van de Broekstraat in Plasmolen en verdwijnt halverwege de Muldershofweg tijdelijk ondergronds.
Aan de voet van het Reichswald ontspringt uit kwelwater de Kroonbeek, die voorbij restaurant De Diepen, dezelfde naam krijgt. Dan onder de Rijksweg N271 door. Daar komen deze beken samen en vanaf dat punt stroomt de Tielebeek gekanaliseerd door het Achterbroek en mondt uiteindelijk, via De Gebrande Kamp, uit in de Maas.
Het Achterbroek was van oorsprong een moerassig gebied waar kleine boeren hun vee lieten grazen. Op de hoger gelegen gronden lagen akkers, bemest met mest uit potstallen. Hier begint ook het Struinpad Milsbeek: een wandelroute langs de slingerende Tielebeek, startend bij de duiker onder de Vliegop.
De Vliegop is een opvallend hoger gelegen zandduin, ontstaan door zandverstuivingen. Deze plek kent ook een rijke geschiedenis. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog lag hier een kampement van een commandant van Frederik van Oranje. In die periode speelde het Genneperhuis een belangrijke rol als verdedigingswerk.
Langs het pad leven tegenwoordig niet alleen bevers in De Gebrande Kamp, maar ook dassen die hun burchten hebben gebouwd in de bosranden. De duiker bij de Bossebrugweg kan worden afgesloten bij hoge waterstanden van de Maas om het achterland te beschermen tegen overstromingen.
De huidige Gebrande Kamp is ontstaan door kleiwinning, onder andere door de Steenfabriek Milsbeek tot in de jaren vijftig. Na de overstromingen van 1993 en 1995 werd hier opnieuw klei gewonnen voor dijkversterking tussen Gennep en Mook. Een oud bruggetje herinnert nog aan het smalspoorlijntje waarmee de klei vroeger werd vervoerd.
Via de Bloemenweg en het Kreupelpad bereik je Landgoed Bloemendaal De Bulten. Op deze duin bouwden de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog een verdedigingslinie, waarvan nog resten zichtbaar zijn.
Verderop ligt De Bulten, een voormalige polder die nu in bezit is van de familie Sengers, waar een biologisch landbouwbedrijf wordt gerund. Hier grazen runderen van het Limousin-ras – rustige dieren, maar niet gediend van al te veel toenadering.
Tot slot zijn er nog restanten van een poldermolentje, ooit gebouwd door Jan Laarakkers om overtollig water af te voeren. Toen dit niet voldoende bleek, werd met hulp van dorpsbewoners een 400 meter lange sleuf gegraven met drainagebuizen, een voorloper van het huidige rioolsysteem.
De Gebrande Kamp
De naam De Gebrande Kamp is ontstaan doordat in droge periodes de aanwezige begroeiing verdorde en als het ware “verbrandde”.
Dit natuurgebied ligt tussen Middelaar en Milsbeek, nabij de voormalige steenfabriek. Het gebied is ontstaan door kleiwinning voor de productie van bakstenen. Restanten van het smalspoorlijntje, dat over de Tielebeek liep, zijn nog steeds zichtbaar. Later werd het transport van klei overgenomen door vrachtwagens. Na het beëindigen van de kleiwinning kreeg het gebied de kans
om zich te herstellen en werd het teruggegeven aan de natuur. Sinds 1996 heeft het de status van natuurgebied. Na de overstromingen van Overstromingen in Nederland 1993 en 1995 werd hier opnieuw klei gewonnen voor de aanleg van Maaskades en de versterking van de dijken tussen Gennep en Mook.
Tegenwoordig bestaat De Gebrande Kamp uit een afwisselend landschap met grassen, hogere struiken, poelen en plassen met drassige oevers en zandige stukken. Het gebied is soms goed begaanbaar, maar kan ook lastig zijn, vooral in natte periodes. Laarzen of stevige, waterdichte schoenen zijn dan aan te raden.
De Tielebeek, die samen met de Kroonbeek zorgt voor de ontwatering van het Koningsven, mondt hier uit in de Maas. Het Koningsven ligt aan de voet van het Reichswald, tussen De Diepe in Milsbeek en Ven-Zelderheide.
In 2010 had Middelaar geen zelfbediening meer. Wim Voet van toen het initiatief om samen met cliënten van Dichterbij en winkel te openen waar de dorpsbewoners hun dagelijkse boodschappen konden halen.
Een film niet van mijn hand maar van een aantal videonoten zoals ik.
Een filmpje van de vroegere videoclub "Staedy Shot" uit Molenhoek. Een kijkje in het winkeltje ondergebracht in het MFC "De Koppel" in Middelaar en beheert door Wim Voet samen met minder valide medewerkers.
Reactie plaatsen
Reacties